Waarom zou je als school structureel gaan samenwerken met de bibliotheek, en omgekeerd? Hoe past een samenwerking binnen de eindtermen of de dienstverlening van de bib? Hoe pak je een samenwerking planmatig aan? Informatie en inspiratie over het hoe en waarom van samenwerken vind je hier.

Wie van een goede samenwerking een prioriteit wil maken, moet er rekening mee houden dat zoiets tijd en geduld vergt. Een goede relatie vol vertrouwen is er niet van de ene dag op de andere. Een stevige samenwerking tussen school en bibliotheek vraagt veel overleg, een grote flexibiliteit, en durf!

Een traditie van samenwerking op punt stellen en werkbaar houden zal de grote uitdaging zijn van de samenwerking tussen onderwijs en bibliotheken. Daarbij zullen beide partners moeten kunnen rekenen op wederzijdse goodwill en de belofte van duurzaam engagement.

De rijkdom van praktijkvoorbeelden in de databank toont aan dat dit een haalbare zaak is. Het schept de mogelijkheid om samen op lange termijn een leertraject voor kinderen uit te bouwen.

Het nauwkeurig uitvoeren van de stappen beschreven in deze praktijkvoorbeelden zal echter niet voldoende zijn.

Een goede samenwerking is voor alles gebaseerd op open communicatie, procesmatig werken, krachtenbundeling, expertise en rationalisatie van middelen.

1. Communicatie: rond de tafel, van bij het begin

Communicatie is een basisvoorwaarde. Wie wil samenwerken moet de andere leren kennen en zijn mogelijkheden en verwachtingen kunnen inschatten.

Start daarom met het creëren van kansen voor dialoog en wederzijdse informatie-uitwisseling. Ontdek de diverse aspecten van de onderwijsdoelstellingen en de rijkdom van het bibliotheekaanbod.

Enkele hints:

- Zorg voor terugkerende vaste gespreksmomenten waarin je van gedachten kan wisselen.
- Zoek een vaste contactpersoon in de school
- Zorg voor een vaste bibliotheekmedewerker die het aanspreekpunt is voor de scholen
- Nodig de bibliotheek regelmatig uit op het leerkrachtenoverleg
- Nodig de bibliotheek uit in het oudercomité
- De bibliotheek biedt het leerkrachtenteam een rondleiding aan
- De bibliotheek stuurt regelmatig een informatiebrochure of nieuwsbrief naar de school waarin haar aanbod en activiteitenkalender opgenomen zijn.
- De school houdt de bibliotheek op de hoogte van alle projecten en activiteiten die op stapel staan. Op die manier kan de bibliotheek goed voorbereid ondersteuning bieden waar nodig.
- De school geeft bij het begin van het schooljaar de bibliotheek een jaaroverzicht van alle schoolse activiteiten. Zo kan de bib hiermee rekening houden bij het plannen van de eigen activiteiten.
- De school bezorgt de bib maandkalenders waarop duidelijk alle activiteiten en schoolprojecten staan vermeld.
- Breng in de klas- of schoolkrant verslag uit van activiteiten in de bibliotheek. Zorg dat de bib ook een exemplaar ontvangt.
- Licht de bibliotheek in over de klassikale naverwerking die volgde op een activiteit in de bib. Sommige werkstukken kunnen na afloop een tijd in de bib geplaatst worden.


2. Procesmatig werken: stap voor stap, en niet te vlug

Procesmatig werken zorgt voor de grootse impact. Dit vraagt een gemeenschappelijke visie, een meerjarig stappenplan en gezamenlijke uitvoering, evaluatie en bijsturing. Een engagement van beide partijen is noodzakelijk.

Procesmatig samenwerken vraagt een precieze afstemming van de taakinvullingen van bibliotheken en scholen.

Dit kan slechts door een krachtenbundeling in een netwerk van bibliotheken, scholen en scholengemeenschappen. Zoek naar samenwerking met duurzame partners uit beide sectoren om beleidssamenwerking te rationaliseren, en om verspreide expertise doelgericht samen te brengen.

Enkele hints:

- Schrijf een samenwerkingsakkoord neer waarin je aangeeft wat je gezamenlijke doelstellingen zijn, welke acties je zal ondernemen, hoe je het effect van je samenwerking zal nagaan.
- Stel jaarlijks een programma op van activiteiten die je samen voor de verschillende doelgroepen zal organiseren. Bouw vaste contact- en evaluatiemomenten in.
- Onderscheid duidelijk ieders taken en verantwoordelijkheden.
- Gebruik de databank van deze website. Selecteer daaruit die praktijkvoorbeelden die je haalbaar en nuttig acht bij het realiseren van gemeenschappelijke doelstellingen.
- Zorg ervoor dat de scholen vertegenwoordigd zijn in het beheersorgaan van de bibliotheek.


3. Expertise delen: weten is winst!

Blijf alert voor de stroomversnellingen in onderwijs en cultuur in de ruime zin. Informeer je over de onderwijsvernieuwing die permanent gaande is. Volg het actuele cultuurdebat en informeer je over de positie die de bibliotheken daarin innemen.

Beleidsanalyses op lokaal en bovenlokaal niveau kunnen leiden tot kansen voor aangepaste vorming voor leerkrachten en bibliotheekmedewerkers.

Enkele hints:

- Heb tijdens contactmomenten met de school of de bibliotheek oog voor de vernieuwingen in het onderwijs en de bibliotheekwereld. Kaart ze aan en licht je collega's erover in.
- Neem samen met je contactpersoon uit de school of de bibliotheek deel aan interessante studiedagen. Speel informatie daarover aan elkaar door.
- Richt als school pedagogische studiedagen in waarbij de samenwerking tussen bibliotheek en school centraal staat.
- Moedig stagiaires aan om een deel van de stage door te brengen in de naburige school of bibliotheek.


4. Samen investeren

Hoe efficiënter je energie en middelen aanwendt, hoe groter het resultaat van je arbeid zal zijn. Durf het aan om middelen op lokaal beleidsvlak te rationaliseren. Ontwikkel een visie met het oog op een win-win-situatie voor onderwijs en bibliotheek. Pleit bij lokale besturen voor investering in de samenwerking tussen scholen en bibliotheken.

Enkele hints:

- Doe gezamenlijk voorstellen naar het beleid wat betreft de aankoop van materialen voor een uitleendienst of een samenwerkingsbudget
- Maak mensen en middelen vrij en communiceer dat naar het lokale bestuur toe
- Stem collecties af op elkaar, ook op regionaal niveau

Alle bibliotheken werken op de één of andere manier samen met de scholen uit hun omgeving. Alle scholen zijn zich ervan bewust dat de bibliotheek in hun omgeving heel wat te bieden heeft.

Toch loopt de stap naar een structurele samenwerking niet altijd even vlot.

Daarom enkele tips en aandachtspunten die een samenwerking vergemakkelijken.

STAP 1: Begin met een grondige analyse van de bestaande samenwerking

Een uitgebreide inventaris van wat beschikbaar is of reeds gedaan wordt, is onontbeerlijk. Een eerlijke reflectie over deze aandachtspunten geeft meteen een indicatie van de omvang en de haalbaarheid van de samenwerking die je wil opstarten:

Beschikbaarheid personeel
Een structurele samenwerking uitbouwen vraagt heel wat energie en tijd! Kan je slechts enkele uren per week uittrekken of kan je iemand deeltijds of voltijds inschakelen?
Hoeveel collega's zijn inzetbaar en welke ervaring en competenties hebben zij?

Beschikbaarheid educatieve middelen
Wat heeft de bibliotheek in de collectie? Welke dienstverlening acht de bibliotheek haalbaar? Beschikt de school over audio-visuele materialen (geluidsinstallatie, overhead- , dia- of LCD-projector, .)
Is het personeel voldoende vertrouwd met het educatief materiaal? Waarin moet geïnvesteerd worden?

Budgettaire ruimte
Een uitgebreide samenwerking tussen de bibliotheek en de scholen zal ongetwijfeld wegen op het budget. Naast extra personeelsuren zijn investeringen nodig in de collectie en allerhande materialen als bijvoorbeeld boekenkoffers, promotiematerialen. Heeft de school een eigen schoolbus en kan die ingezet worden?
Over welke middelen beschik je? Welke bijkomende middelen zijn nodig?

Beschikbare infrastructuur
Is het mogelijk om in de bibliotheek groepen kinderen te ontvangen? Beschikt de bibliotheek over een aparte afgesloten ruimte met aangepast meubilair? Is er een plaats waar je kan voorlezen? Kunnen veel kinderen tegelijk aan computers werken? Is er een audiovisueel lokaal? Is de bibliotheek kindvriendelijk ingericht? Zijn de materialen op een kind- en gebruiksvriendelijke manier gerangschikt? Welke activiteiten moeten zeker in de bibliotheek plaatsvinden? Welke activiteiten kunnen in de school worden georganiseerd? Heeft de school daarvoor een eigen polyvalente ruimte en hoe is die ingericht?

Bestaande initiatieven
Op welke manier werken bibliotheek en school nu samen? Gebeurt samenwerking op losse, incidentele basis? Hoe evalueer je de bestaande samenwerking? Is het wenselijk en mogelijk om bepaalde initiatieven te verbeteren? Zou je deze samenwerking kunnen en willen uitbreiden?

Communicatie
Welke communicatiekanalen worden gebruikt en hoe evalueer je die? Hoe en langs wie verloopt de communicatie? Verloopt die communicatie planmatig en volgens een doordachte strategie?
Hoe ervaar je het contact met de bibliotheekmedewerkers, de directies of de leerkrachten?

STAP 2: Keuzes maken

Op basis van je onderzoek, kan je nu gaan afwegen welke samenwerking je haalbaar acht. Je kan nu beslissen met wie je kan en wil samenwerken. Je kan nu bepalen hoe ver je in die samenwerking kan en wil gaan. Concrete keuzes kunnen nu gemaakt worden.

Deze samenwerkingsvormen geven alvast een richting aan. Naargelang de middelen en mogelijkheden kunnen school en bibliotheek voor een minimale of meer uitgebreide samenwerking kiezen:

Mini
De basis van elke samenwerking is onvermijdelijk de klassikale uitlening. Op regelmatige tijdstippen gaat de hele klas naar de bib. Kinderen kiezen nieuwe boeken uit en leveren gelezen boeken weer in. Op deze manier garandeer je dat elk kind, ongeacht de inspanningen die thuis geleverd worden, in contact met boeken komt.
Probeer zoveel mogelijk een vast stramien te bekomen. Stel samen een kalender op. Dit bespaart tijd en energie.
De introductie- en instructiebezoeken vormen een onmisbare aanvulling hierop. Een introductiebezoek is een algemene kennismaking met het aanbod en de werking van de bibliotheek. Tijdens een instructiebezoek leren de kinderen een specifiek aspect van de bibliotheekwerking grondig kennen (bijvoorbeeld catalogusgebruik). Inspiratie voor zulke bezoeken vind je in de databank met praktijkvoorbeelden. In de rubriek 'kennismaken' zijn een aantal van deze introducties en instructies als voorbeeld uitgewerkt.

Midi
De basis van het Mini-aanbod blijft uiteraard behouden, maar wordt doorheen het schooljaar aangevuld met enkele activiteiten, bezoeken of projecten. Op deze manier komen de kinderen voor verschillende doeleinden en op verschillende tijdstippen in het jaar in contact met de bibliotheek.

Maxi
Scholen en bibliotheken die ten volle kiezen voor een structurele samenwerking bouwen een traject uit met zicht op de lange termijn.
Samen stippelen ze een leertraject uit voor de kinderen dat vast verankerd ligt in het beleid van de bibliotheek en dat van de school.

In een maxi-formule zijn de mogelijkheden voor samenwerking quasi eindeloos. De bibliotheek biedt dan een gamma van uiteenlopende activiteiten, dienstverleningen en projecten aan waaruit de school vrij kan kiezen. Het is als het ware een menu waaruit scholen naar smaak en voorkeur kunnen kiezen.
Elke school spreekt met de bibliotheek af hoever ze wil en kan gaan, want ook voor de school moet de samenwerking haalbaar blijven.

Een aantal van deze punten vind je terug in de uitgewerkte praktijkvoorbeelden.